Sau nhiều năm theo dõi điện ảnh Việt, tôi cho rằng điều khó nhất với một bộ phim hướng đến số đông không nằm ở việc làm sao để khán giả cười thật nhiều hay khóc thật nhiều. Khó hơn là tìm được một câu chuyện đủ tử tế, kể nó bằng một nhịp điệu hợp lý rồi để cảm xúc tự đến. “Quý tử vượt giàu” của đạo diễn Nguyễn Quang Dũng làm được điều đó ở mức thuyết phục.
Điều đầu tiên tôi đánh giá cao là kịch bản. Phim sở hữu một câu chuyện dễ tiếp cận, nhưng phía sau sự nhẹ nhàng ấy là một cấu trúc được tính toán khá kỹ. Các tình huống lần lượt mở ra, tác động qua lại và dẫn nhân vật đến những lựa chọn tiếp theo. Mạch truyện vì vậy không bị cảm giác chắp vá. Những nút thắt được tháo đúng lúc, cách giải quyết cũng đủ rõ để người xem không phải tự tìm lời giải thay cho bộ phim.
Đây là kiểu kịch bản mà người xem có thể đi theo bằng cảm xúc trước khi kịp nghĩ đến kỹ thuật. Những vấn đề được đặt ra xuất phát từ gia đình, khoảng cách giữa các thế hệ, cách mỗi người nhìn về tiền bạc, tình thân và trách nhiệm. Đó đều là những chất liệu rất gần đời sống Việt Nam. Khi nhân vật hành động, người xem dễ hiểu vì sao họ làm như vậy, kể cả lúc không đồng tình với lựa chọn của họ.
Phần cải biên cũng cho thấy sự tỉnh táo của đạo diễn Nguyễn Quang Dũng cùng các cộng sự. Anh không bê nguyên một câu chuyện từ bối cảnh này sang bối cảnh khác rồi thay tên nhân vật. Một số tình tiết được điều chỉnh, cách ứng xử được Việt hóa, những chi tiết đời sống được đưa vào đúng chỗ. Sự thay đổi diễn ra âm thầm, nhờ vậy, thế giới trong phim giữ được sự tự nhiên.
Với tôi, đó là một dấu hiệu quan trọng của tay nghề đạo diễn. Hiểu văn hóa không nhất thiết phải đưa thật nhiều phong tục, lời ăn tiếng nói hay những biểu tượng quen thuộc lên màn ảnh. Đôi khi chỉ cần biết một nhân vật Việt Nam sẽ phản ứng thế nào trong một hoàn cảnh cụ thể, câu nói đó nên dừng ở đâu, hay một hành động nhỏ cần được đặt đúng thời điểm thì câu chuyện đã trở nên đáng tin.
Theo tôi, đạo diễn Nguyễn Quang Dũng đặc biệt có duyên ở khâu dựng tình huống. Anh biết cách tạo tiếng cười từ hành động và phản ứng của nhân vật thay vì bắt họ liên tục nói những câu được viết sẵn để gây cười. Nhiều “miếng” trong phim vì thế có độ bất ngờ vừa phải. Khán giả bật cười vì nhận ra cái duyên của tình huống chứ không phải vì đạo diễn nhắc rằng đây là lúc cần cười.
Chi tiết tiếng đàn piano là một ví dụ khá thú vị. Nó cho thấy cách đạo diễn Nguyễn Quang Dũng cài một chi tiết tưởng như nhỏ vào mạch phim rồi khai thác hiệu quả ở thời điểm thích hợp. Đây chính là thứ làm nên chất “Dũng khùng” quen thuộc của anh. Một chút tinh quái, đôi khi hơi bất ngờ, nhưng sau cùng vẫn nằm trong đường dây câu chuyện.
Điều đáng khen tiếp theo là nhịp dựng. “Quý tử vượt giàu” không bị cuốn vào cuộc đua tạo tiếng cười liên tục. Phim biết lúc nào nên nhanh, lúc nào cần chậm lại để người xem theo kịp tâm lý nhân vật. Những đoạn cảm xúc cũng được giữ ở mức vừa đủ.
Tôi đặc biệt thích cách bộ phim tránh lạm dụng nước mắt. Điện ảnh Việt từng có không ít tác phẩm chọn cách đẩy bi kịch lên cao, dùng âm nhạc, thoại và những cú dồn cảm xúc để buộc người xem phải xúc động. “Quý tử vượt giàu” đi theo hướng khác, nhưng tôi cực kỳ thích. Khi câu chuyện đã đủ sức chạm, đạo diễn dừng lại. Sự tiết chế ấy khiến những khoảnh khắc tình cảm trở nên đáng tin hơn.
Diễn xuất là phần nâng đỡ rất rõ cho lựa chọn này. Nghệ sĩ – diễn viên Ngân Quỳnh, Huỳnh Kiến An, Thu Trang, Tiến Luật và Ngô Kiến Huy đều cho thấy kinh nghiệm của những người đã quá quen với máy quay. Họ không cần làm quá nhân vật để gây chú ý. Nhiều đoạn diễn được giữ ở mức tự nhiên, đặc biệt trong những tương tác gia đình.
Hai diễn viên nhỏ tuổi Đình Dương và Hạo Khang lại đem đến một nguồn năng lượng khác. Đình Dương trong vai cậu bé 8 tuổi giữ được sự trong trẻo rất cần thiết cho nhân vật. Điều đáng nói là sự hồn nhiên ấy không bị đẩy thành ngây thơ. Em biết cách thể hiện sự tinh nghịch, hiểu chuyện và khả năng quan sát của một đứa trẻ. Có những đoạn Đình Dương đứng cạnh các diễn viên lớn tuổi nhưng không hề tạo cảm giác đang “diễn chung với người lớn”. Nhân vật của em tồn tại như một con người độc lập trong câu chuyện.
Hạo Khang thì đứng ở một điểm khó hơn. Nhân vật đã bước qua giai đoạn trẻ con, bắt đầu va chạm với thế giới bên ngoài và muốn tự quyết định cuộc đời mình. Sự nổi loạn của nhân vật vì thế cần một sắc thái riêng, nếu không rất dễ rơi vào khuôn mẫu của những vai thiếu niên bất cần thường thấy trên màn ảnh.
Hạo Khang đã tránh được cái bẫy ấy. Em diễn sự bướng bỉnh, tổn thương và khát vọng được công nhận bằng một thái độ khá bản năng. Nhân vật đôi lúc khiến người xem khó chịu, nhưng chính điều đó lại làm em đáng tin hơn. Một thiếu niên đang lớn không phải lúc nào cũng hành xử đúng và dễ hiểu. Hạo Khang nắm được sự mâu thuẫn ấy.
Đình Dương và Hạo Khang vì vậy tạo thành hai điểm nhìn thú vị về tuổi trẻ. Một cậu bé nhìn thế giới bằng sự trong veo và trí tò mò. Một chàng trai bắt đầu chống lại những giới hạn, sự đặt để xung quanh mình để tìm vị trí riêng. Hai vai diễn đặt cạnh nhau khiến câu chuyện gia đình trong phim có thêm chiều sâu.
Tôi nghĩ “Quý tử vượt giàu” đáng được ghi nhận trước hết ở sự vừa vặn. Đạo diễn Nguyễn Quang Dũng không cố làm một bộ phim quá lớn so với câu chuyện mình đang kể. Anh tập trung vào nhân vật, tình huống, nhịp kể và diễn xuất. Những thứ tưởng chừng cơ bản ấy lại là nền tảng để một bộ phim thương mại đứng được trên đôi chân của mình.
Sau cùng, điều khiến tôi nhớ về bộ phim nằm ở cách nó giữ được sự nhẹ nhàng mà không hời hợt. Tiếng cười đến đúng lúc, cảm xúc được giữ lại đúng chỗ, nhân vật có lý do để hành động. Với một bộ phim dành cho đông đảo khán giả, đó là sự tỉnh táo đáng quý.
Thực tế, trong quá trình xem phim tôi đã rất lo cho đoạn kết. Với một kịch bản có tứ hay và thú vị như thế, mọi thứ lại không khó đoán, nếu xử lý không tốt sẽ khiến người xem không còn sự vỡ òa. “Lật miếng” hay “không lật miếng” là những cụm từ liên tục nhảy ra trong đầu tôi, khi “bệnh nghề nghiệp” khiến tôi thử du hành trong thế giới tưởng tượng nếu mình là đạo diễn của “Quý tử làm giàu”. Tôi thấy phục đạo diễn Nguyễn Quang Dũng khi xử lý được cái kết vừa đủ thuyết phục mà vẫn giữ được sự vui vẻ, “happy ending” rất hợp cho khuynh hướng cả nhà cùng xem một bộ phim.
Có thể nói, “Quý tử vượt giàu” là một bộ phim vừa tầm và khá dễ dàng để xử lý tốt đối với đạo diễn “Dũng khùng”, người vốn đã rất thành công với hàng loạt phim remake ăn khách. Ở góc độ chuyên môn, chắc chắn “người trong nghề” sẽ còn muốn làm khó anh nhiều hơn, bởi ngoài remake nhiều bộ phim ăn khách trên thế giới ra, anh còn là một đạo diễn có cá tính, đậm dấu ấn và thông minh, lẫn thông thái nữa.
Tuy nhiên, trong lúc chờ xem những bom tấn đậm dấu ấn “Dũng khùng” thì với một bộ phim remake cực hay như “Quý tử vượt giàu”, bạn hãy ra rạp xem ngay đi.
Trương Quốc Phong
